حسين قرچانلو

40

جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )

يونانيان ، ربع مسكون يا بخش آباد زمين را به چهار قسمت يا چهار اقليم تقسيم مىكردند كه از آن جمله است : « أروفى » ( اروپا ) كه در آن اندلس ، صقالبه ، روم ، فرنگ ، طنجه تا مرز مصر قرار دارد ؛ « لوبيّه » كه در آن مصر ، قلزم ، حبشه ، بربر و آنچه در بالاى آن است و درياى جنوبى قرار دارد ؛ « إتيوفيا » كه در آن تهامه ، يمن ، سند ، هند و چين واقع است ؛ « إسقوتيا » كه در آن ارمينيه ( ارمنستان ) ، خراسان ، ترك و خزر قرار دارد . « 1 » ابو ريحان بيرونى ( م . 440 ) تقسيم ربع مسكون زمين را به اعتقاد يونانيان چنين آورده است : بر زمين [ مصر ] قسمت آباد زمين را دو پاره كرده‌اند ، آنچه در سمت مشرق آن است « ايسيا » يا « آسيا » نام دارد و آنچه در سمت مغرب است درياى شام آن را به دو پارهء شمالى - جنوبى تقسيم كرده است ؛ قسمتى كه در جنوب است نامش لوبيه و اندر آن سياهان و گندمگونانند ؛ قسمت ديگر كه در شمال است نامش أوربى ( اروپا ) است و اندر آن سپيدان و سرخان قرار دارند ؛ آسيا را كه در سمت مشرق است به چند پاره تقسيم كرده‌اند ، عراق ، پارس و خراسان را نيز از آن جدا كرده‌اند و ايسياى ( آسياى ) كوچك نام داده‌اند و آنچه باقى مىماند ايسياى بزرگ ( آسياى بزرگ ) خوانده‌اند . « 2 » در واقع ربع مسكون ( بنابر تعريف يونانيان ) بر جهات اربعه يعنى ، شمال ، جنوب ، مشرق و مغرب و از روى تقسيم جهان به چهار ربع ( اقليم ) تقسيم شده است ، كه قبلا در مكتب عراقى و پيروان آن اشاره شد .

--> ( 1 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 155 و مختصر البلدان ؛ ص 6 - 7 . ( 2 ) . التفهيم ؛ ص 195 .